نزديك به پنجاه سال است كه تهران، گرفتار مشكلات ناشي از عدم مديريت گسترش روز افزون خود است. در حال حاضر در ايران به نظر مي رسد كه نگرش راهبردي- ساختاري كه يكي از شيوه هاي تهيه طرح هاي توسعه شهري مي باشد، بيشتر بتواند خود را به واقعيت نزديك كرده و نيازهاي شهروندان را پاسخگو باشد. طرح راهبردي – ساختاري (به جاي طرح جامع به شيوه صلب) به شيوه هاي رايج در جهان به صورت به كارگيري نظام پهنه بندي اراضي پيشنهاد شده است.

زمينه تجربه
تهيه طرح جامع مطالعات تهيه طرح جامع تهران درسال 1345 ودر زماني كه وسعت شهر حدود 180 كيلومتر مربع و جمعيت آن 7/2 ميليون نفر بود، آغاز شد و در سال 1347 با داشتن افق 25 ساله تصويب و در تاريخ 9/2/1349 ابلاغ شد.نظر به رو به اتمام بودن زمان افق 25 ساله طرح جامع اول، وزارت مسكن و شهرسازي، تهيه طرح حفظ و ساماندهي شهر تهران را به شركت مهندسان مشاور آتك با افق 10 ساله واگذار و شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران اين طرح را تحت عنوان طرح جامع ساماندهي در اسفند سال1370 تصويب و در سال 1371 وزارت كشور به شهرداري تهران ابلاغ نمود. ليكن اين طرح نيز به مرحله اجرا نرسيد.
در سال75 طبق مصوبه دولت مطالعاتي در زمينه «مديريت وتهيه مجموعه شهري تهران و مجموعه شهرهاي اطراف آن» آغاز شد، اما درنهايت پيشنهاد اصلي طرح كه «ايجاد نهاد واحد مديريت منطقه كلانشهري» بود به رغم تصويب به مرحله اجرا نرسيد و بقيه پيشنهادها نيز در عمل مسكوت ماند.
همان گونه كه بيان شد از زمان تهيه اولين طرح جامع تهران (1349 ) بيش از چهار دهه مي گذرد و نقد و بررسي مقررات حاكم بر تهيه، تصويب و اجراي طرح هاي شهرسازي و پايش و نظارت بر آنها، در كنار بررسي تجارب جهاني در اين زمينه بر اين نكته مهر تاييد مي زند كه «مقوله پياده سازي در طرح هاي توسعه شهري» به تغيير و تحول اساسي نياز دارد. علي اي حال مطالعات طرح ساختاري – راهبردي جديد شهر تهران درسال 82 آغازشد و در آذر ماه 1386 به تصويب شوراي اسلامي شهر تهران و شوراي عالي شهرسازي و معماري رسيد و در فروردين ماه سال 87 به شهرداري ابلاغ شد. طرح جامع براي اجرا، نياز به تهيه طرح تفصيلي داشت، از اين رو پس از ابلاغ طرح جامع توسط شهردار تهران به شهرداري، تهيه طرح هاي تفصيلي نيز براي پايتخت آغاز شد. شايان ذكر است در طرح جامع جديد شهر تهران در افق طرح (سال 1405) جمعيت شهر، با تجزيه و تحليل نتايج آخرين سر شماري نفوس ومسكن كشور (1385) معادل 7/8 ميليون نفر پيش بيني مي شود ليكن برنامه ريزي ها براي تامين نيازهاي خدمات شهري جمعيت ساكن و شاغل (جمعيت روزانه ) بر مبناي جمعيتي معادل 1/9 ميليون نفر انجام شده است و ظرفيت پذيري سكونت بر مبناي 20 درصد مازاد بر پيش بيني نياز در افق طرح يعني براي حدود 5/10 ميليون نفر جمعيت تدارك يافته است.
مساله و ضرورت
با توجه به وسعت ومساحت كلانشهرتهران و پاسخگو نبودن طرح تفصيلي قديم و وجود مشكلات و كمبودهايي از قبيل مسائل ذيل درطرح موصوف مديريت شهري را بر آن داشت تا بر اساس تجارب شهرسازي ساير كشورهاي پيشرفته و رو به توسعه و واقعيت هاي موجود شهر تهران طرح تفصيلي جديدي منطبق بر احكام طرح ساختاري – راهبردي جامع تهران (مصوب 1386 شوراي عالي شهرسازي و معماري ) با شيوه متفاوت براي شهر تهران تهيه شود. برخي از كمبودهاي طرح هاي گذشته عبارتند از: صلب و غيرانعطاف بودن طرح، اطلاعات ناكافي نقشه هاي طرح تفصيلي و به روز نبودن اطلاعات، عدم استفاده از ظرفيت ها و قابليت هاي شهر تهران، عدم شفافيت ضوابط و مقررات، دستورالعمل ها، مصوبات موردي و... و هم پوشاني آنها با يكديگر، تداخل كاربري هاي مختلف و ناهمگون، مشخص نبودن دقيق خط محدوده قانوني شهر، بي برنامه اداره شدن شهر و عدم وجود سند توسعه مشخص شهري، مغايرت بين اسناد نوشتاري و نقشه اي طرح، وجود اراضي تعيين تكليف نشده، ناكارآمدي طرح و عدم پيش بيني پاركينگ كافي.
تصميم سازي
فرآيند تهيه طرح تفصيلي به شرح ذيل بوده است: انجام مطالعات طرح تفصيلي و بررسي مسائل توسعه مناطق، چشم انداز توسعه مناطق و الگوي توسعه مناطق، هماهنگ سازي با مطالعات راهبردها و دستاوردهاي طرح جامع(سند فرادست)، تهيه اسناد و نقشه هاي طرح تفصيلي، تهيه اسناد و نقشه هاي طرح هاي موضعي و موضوعي به عنوان طرح هاي گام سوم توسعه شهري.نقشه هاي طرح تفصيلي جديد تهران در مقياس 10000 :1 صرفا به منظور تعيين زير پهنه ها(كد هاي سه رقمي ) طبق مصوبه 454 كميسيون ماده 5 به تصويب رسيد و متعاقبا كار تهيه طرح تفصيلي در مقياس2000 :1 در دستور كار معاونت شهرسازي و معماري شهرداري تهران قرار گرفت كه نهايتا طرح مذكور به صورت 406 برگ نقشه GIS در 16 لايه مختلف در مقياس 2000 :1 به همراه دفترچه ضوابط و مقررات مربوطه در قالب يك لايحه با 15 ماده و 50 تبصره در اسفند ماه 1388 به شوراي اسلامي شهر تهران تقديم شد كه پس از تاييد طرح در فروردين ماه 1390 در شوراي مذكور، بلافاصله مدارك و اسناد طرح در قالب يك گزارش كارشناسي تحويل دبيرخانه كميسيون ماده 5 براي شدن فرآيند قانوني لازم و ابلاغ شد.
مراحل اجرا
اجراي طرح تفصيلي تهران در چهار مرحله شامل تهيه و تصويب اسناد پهنه بندي 1:10000 شهر، تهيه و تصويب اسناد 1:2000، تهيه و تصويب و اجراي طرح هاي موضعي و موضوعي و بازنگري طرح تفصيلي خواهد بود.
نتايج و تحليل
نقشه هاي طرح تفصيلي تهران در چهار سطح تعريف شده كه عبارتند از: سطح يك با چهار پهنه كلان (پهنه اصلي) شامل مسكوني، فعاليت، حفاظت و مختلف، سطح دو با ده پهنه كلي (كدهاي يك رقمي)، سطح سه با 25 پهنه (كدهاي دورقمي)، سطوح بعدي با تدقيق در طرح تفصيلي (كدهاي سه رقمي).
خصوصيات طرح تفصيلي
قابل انعطاف بودن طرح، عدم تداخل غيرضروري كاربري ها، راهبردي-ساختاري بودن طرح، جلوگيري از گسترش و توسعه بي رويه شهر، شفافيت طرح، تعيين تكليف شدن كليه اراضي و استفاده از قابليت هاي شهر.
مديركل شهرسازي و طرح هاي شهري
كارشناس ادار ه كل شهرسازي و طرح هاي شهري

http://iran-tejarat.com/News/Cat13/NewsN64990.html